Vô Sinh Nguyên Phát Là Gì? Nguyên Nhân Và Cách Chữa

Vô Sinh Nguyên Phát Là Gì? Nguyên Nhân Và Cách Chữa

Chờ đợi một tin vui mãi chưa đến là điều khiến nhiều cặp vợ chồng mệt mỏi và tủi thân. Nếu bạn đang nghe bác sĩ nhắc đến cụm từ vô sinh nguyên phát và cảm thấy hoang mang, xin hãy hít một hơi thật sâu. Đây là một chẩn đoán phổ biến và hoàn toàn có thể tìm ra hướng đi phù hợp. Cùng tìm hiểu từng bước nhé.

Đi khám cùng nhau là bước đầu tiên và quan trọng nhất.

Vô sinh nguyên phát là gì?

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vô sinh là bệnh lý của hệ sinh sản, được xác định khi không có thai sau 12 tháng trở lên quan hệ tình dục đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai. Trong đó, vô sinh nguyên phát là gì? Đó là tình trạng cặp vợ chồng (hoặc một người) chưa từng có thai lần nào dù đã mong con đủ thời gian trên.

Với phụ nữ từ 35 tuổi trở lên, các hiệp hội sản phụ khoa khuyến cáo nên đi khám sớm hơn, sau khoảng 6 tháng cố gắng, vì quỹ thời gian sinh sản có hạn. Đừng chờ đủ 12 tháng nếu bạn đã có những dấu hiệu bất thường như chu kỳ kinh rất thưa, đau vùng chậu nhiều hay có tiền sử bệnh lý sinh sản.

Vô sinh nguyên phát khác gì vô sinh thứ phát?

Sự khác biệt nằm ở tiền sử mang thai. Vô sinh nguyên phát là chưa từng có thai. Còn vô sinh thứ phát là đã từng có thai (dù sinh con, sảy thai, nạo hút thai hay thai ngoài tử cung) nhưng sau đó không thể có thai trở lại. Việc phân loại này giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân và kế hoạch thăm khám.

Infographic so sánh vô sinh nguyên phát và vô sinh thứ phát
Phân biệt dựa trên việc đã từng có thai hay chưa.

Nguyên nhân gây vô sinh nguyên phát ở nữ giới

Theo WHO và các tài liệu sản phụ khoa, nguyên nhân vô sinh có thể đến từ nữ, nam hoặc cả hai, và có khoảng một phần không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng. Ở nữ, các nguyên nhân hay gặp gồm:

  • Rối loạn rụng trứng: Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), rối loạn tuyến giáp, tăng prolactin, suy buồng trứng sớm.
  • Tổn thương vòi tử cung: Tắc hoặc dính do viêm nhiễm vùng chậu, nhiễm Chlamydia, lao sinh dục hoặc phẫu thuật vùng bụng chậu.
  • Lạc nội mạc tử cung: Gây viêm, dính vùng chậu và ảnh hưởng chất lượng noãn.
  • Bất thường tử cung: U xơ, polyp, dính buồng tử cung, dị dạng tử cung.
  • Tuổi tác: Dự trữ buồng trứng giảm dần, đặc biệt sau 35 tuổi.
  • Lối sống: Thừa cân hoặc quá gầy, hút thuốc, stress kéo dài.

Vô sinh nam nguyên phát: điều không thể bỏ qua

Nhiều cặp vợ chồng vẫn nghĩ khó có con là “lỗi của người vợ”. Thực tế, yếu tố nam chiếm một tỷ lệ đáng kể trong các trường hợp vô sinh. Vô sinh nam nguyên phát thường là tình trạng người chồng chưa từng làm bạn đời có thai, có thể do:

  • Bất thường tinh dịch đồ: Tinh trùng ít (thiểu tinh), yếu (nhược tinh), dị dạng (quái tinh) hoặc không có tinh trùng (vô tinh).
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh: Làm tăng nhiệt độ tinh hoàn, ảnh hưởng quá trình sinh tinh.
  • Tắc nghẽn đường dẫn tinh hoặc bất thường bẩm sinh.
  • Rối loạn nội tiết: Thiếu hụt hormone sinh dục, bất thường vùng dưới đồi – tuyến yên.
  • Yếu tố di truyền: Như bất thường nhiễm sắc thể hoặc vi mất đoạn nhiễm sắc thể Y.
  • Lối sống và môi trường: Hút thuốc, rượu bia, béo phì, nhiệt độ cao, hóa chất độc hại.

Xét nghiệm tinh dịch đồ là xét nghiệm đơn giản, không xâm lấn và nên được thực hiện sớm ngay từ lần khám đầu tiên.

Nguyên nhân vô sinh nguyên phát ở nữ và vô sinh nam nguyên phát
Nguyên nhân có thể đến từ vợ, chồng hoặc cả hai.

Khi nào nên đi khám vô sinh nguyên phát?

  • Dưới 35 tuổi: sau 12 tháng quan hệ đều mà chưa có thai.
  • Từ 35 tuổi: sau khoảng 6 tháng.
  • Chu kỳ kinh không đều, mất kinh hoặc đau bụng kinh dữ dội.
  • Người vợ có tiền sử bệnh vùng chậu, lạc nội mạc tử cung, phẫu thuật buồng trứng, tử cung.
  • Người chồng có tiền sử quai bị biến chứng viêm tinh hoàn, chấn thương vùng kín, giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc điều trị hóa xạ trị.

Quy trình chẩn đoán vô sinh nguyên phát

Hai vợ chồng nên đi khám cùng nhau để tiết kiệm thời gian. Thông thường, quy trình gồm:

  1. Hỏi bệnh sử và khám lâm sàng cho cả hai người.
  2. Ở nữ: Siêu âm tử cung, buồng trứng; xét nghiệm nội tiết (AMH, FSH, LH, E2, prolactin, TSH…); chụp tử cung – vòi trứng hoặc nội soi khi cần.
  3. Ở nam: Tinh dịch đồ theo tiêu chuẩn WHO, xét nghiệm nội tiết, siêu âm bìu khi có chỉ định.
  4. Đánh giá tổng hợp và đề xuất phương án điều trị phù hợp.

Vô sinh nguyên phát có chữa được không?

Đây là câu hỏi quan trọng nhất, và có một tin đáng mừng: vô sinh nguyên phát có chữa được không? Rất nhiều trường hợp có thể điều trị thành công, nhất là khi phát hiện sớm. Khả năng thành công phụ thuộc vào nguyên nhân, tuổi của người vợ, thời gian mong con và chất lượng tinh trùng. Tuy nhiên, không ai có thể cam kết 100%, và mỗi cặp đôi sẽ có một con đường riêng.

Các phương pháp điều trị vô sinh nguyên phát

  • Điều chỉnh lối sống: Giảm cân hoặc tăng cân hợp lý, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, vận động vừa phải.
  • Điều trị nguyên nhân: Cải thiện rối loạn nội tiết, điều trị viêm nhiễm, phẫu thuật nội soi (bóc u xơ, gỡ dính, điều trị lạc nội mạc), điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh.
  • Kích thích rụng trứng và giao hợp theo chu kỳ: Phù hợp với một số trường hợp rối loạn rụng trứng.
  • Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): Áp dụng khi tinh trùng nhẹ – vừa giảm, vòi tử cung thông, không rõ nguyên nhân mức nhẹ.
  • Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) và ICSI: Là lựa chọn khi tắc vòi tử cung, tinh trùng rất yếu hoặc ít, lạc nội mạc nặng, đã thất bại với các phương pháp đơn giản hơn hoặc người vợ lớn tuổi.
  • Lấy tinh trùng bằng thủ thuật (PESA, MESE): Dành cho nam giới vô tinh có thể còn sinh tinh.
Các phương pháp điều trị vô sinh nguyên phát từ thuốc, IUI đến IVF
Bác sĩ sẽ chọn phương pháp phù hợp với từng cặp vợ chồng.

Vô sinh nguyên phát không rõ nguyên nhân thì sao?

Có khoảng một phần các cặp đôi sau khi làm đầy đủ xét nghiệm vẫn không tìm ra nguyên nhân cụ thể. Điều này không có nghĩa là bạn không thể có con. Bác sĩ thường đề xuất theo dõi rụng trứng, IUI, và nếu không hiệu quả thì chuyển sang IVF, qua đó vừa điều trị vừa giúp đánh giá chất lượng noãn, tinh trùng và quá trình thụ tinh.

Tâm lý và sự đồng hành của hai vợ chồng

Hành trình hiếm muộn có thể làm cả hai kiệt sức về cảm xúc. Hãy nói chuyện cởi mở, đừng đổ lỗi cho nhau, và dành những khoảng thời gian không bàn chuyện con cái. Việc tham gia nhóm hỗ trợ hoặc gặp chuyên gia tâm lý cũng là điều rất đáng khuyến khích.

Câu hỏi thường gặp về vô sinh nguyên phát

Vô sinh nguyên phát có di truyền không?

  • Phần lớn không. Chỉ một số nguyên nhân cụ thể (như bất thường nhiễm sắc thể, vi mất đoạn nhiễm sắc thể Y) có liên quan đến di truyền. Bác sĩ sẽ tư vấn nếu có chỉ định xét nghiệm di truyền.

Vô sinh nguyên phát có thể tự khỏi không?

  • Một số trường hợp nhẹ có thể có thai tự nhiên khi thay đổi lối sống hoặc điều trị nguyên nhân, nhưng không nên chờ đợi kéo dài mà không thăm khám.

Vô sinh nam nguyên phát có chữa khỏi được không?

  • Tùy nguyên nhân. Giãn tĩnh mạch thừng tinh hay rối loạn nội tiết có thể điều trị cải thiện. Với những trường hợp nặng, ICSI hoặc lấy tinh trùng bằng thủ thuật vẫn mang lại cơ hội có con ruột.

Bao lâu thì nên chuyển sang IVF?

  • Phụ thuộc vào tuổi, nguyên nhân và đáp ứng điều trị. Bác sĩ sẽ cân nhắc để không bỏ lỡ “thời gian vàng”, đặc biệt với phụ nữ từ 35 tuổi trở lên.

Lời kết

Vô sinh nguyên phát không phải dấu chấm hết cho giấc mơ làm cha mẹ. Càng thăm khám sớm, càng hiểu rõ nguyên nhân, bạn càng có nhiều lựa chọn điều trị hơn. Hãy liên hệ Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, tầng 2 Bệnh viện Bưu Điện, 49 Trần Điền, Phương Liệt, Hà Nội hoặc gọi hotline 1900 1897 để được tư vấn và đồng hành.

Bác sĩ Vương Vũ Việt Hà đang tư vấn cho cặp vợ chồng hiếm muộn về IUI
Bác sĩ Vương Vũ Việt Hà đang tư vấn cho cặp vợ chồng hiếm muộn về IUI và IVF

💙 Lời khuyên của Ts.Bs Vương Vũ Việt Hà – Giám đốc IVF Bưu Điện

  • Hãy đi khám cùng nhau ngay từ đầu, đừng chỉ để một người đi khám.
  • Làm tinh dịch đồ sớm, vì đây là xét nghiệm đơn giản nhưng rất có giá trị.
  • Không nên chờ quá lâu nếu người vợ đã trên 35 tuổi.
  • Duy trì lối sống lành mạnh, kiểm soát cân nặng, tránh thuốc lá và rượu bia.
  • Giữ tinh thần lạc quan, sẻ chia và kiên nhẫn đồng hành cùng nhau.

Cần tư vấn hỗ trợ sinh sản?

Liên hệ Bác sĩ Vương Hà để được tư vấn và đặt lịch khám.

Đặt lịch khám