Lấy tinh trùng từ mào tinh – Phương pháp phẫu thuật PESA/MESA

Phương Pháp PESA Và MESA: Giải Pháp Lấy Tinh Trùng Từ Mào Tinh Khi IVF

Chẩn đoán “không có tinh trùng trong tinh dịch” (vô tinh) từng là nỗi ám ảnh lớn đối với bất kỳ nam giới nào. Tuy nhiên, với sự phát triển của Nam học và Y học sinh sản hiện đại, vô tinh không đồng nghĩa với mất hoàn toàn khả năng làm cha.

Đối với trường hợp vô tinh do tắc nghẽn, tinh hoàn vẫn sản xuất tinh trùng bình thường nhưng bị nghẽn đường thoát. Lúc này, thủ thuật lấy tinh trùng từ mào tinh bằng phương pháp PESA hoặc phương pháp MESA chính là “chìa khóa” giúp thu thập những tinh binh khỏe mạnh để kết hợp cùng kỹ thuật tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI) trong quy trình IVF.

Bài viết này được tư vấn chuyên môn bởi TS.BS Vương Vũ Việt Hà (Giám đốc trung tâm Hỗ trợ sinh sản – Bệnh viện Bưu điện(IVF Bưu Điện)) sẽ giúp bạn hiểu rõ về bản chất, sự khác biệt và lựa chọn tối ưu giữa phương pháp PESA và phương pháp MESA.

1. Lấy Tinh Trùng Từ Mào Tinh Là Gì? Trường Hợp Nào Cần Thực Hiện?

Mào tinh là cấu trúc hình ống cuộn nằm ngay phía trên mỗi tinh hoàn, đóng vai trò là nơi lưu trữ và giúp tinh trùng tiếp tục hoàn thiện khả năng di động. Lấy tinh trùng từ mào tinh là nhóm thủ thuật can thiệp nhằm thu thập tinh trùng trực tiếp tại khu vực này ở nam giới không tìm thấy tinh trùng trong tinh dịch xuất ra.

Chỉ định thực hiện lấy tinh trùng từ mào tinh

Kỹ thuật này áp dụng chủ yếu cho nam giới mắc vô tinh do tắc nghẽn. Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Tắc ống dẫn tinh hoặc mào tinh sau viêm nhiễm đường sinh dục (do Chlamydia, lậu…).
• Tiền sử phẫu thuật thắt ống dẫn tinh để triệt sản trước đó.
• Bất thường bẩm sinh đường sinh dục (không có ống dẫn tinh hai bên).
• Chấn thương hoặc biến chứng sau phẫu thuật vùng bẹn bìu, thoát vị bẹn.

Lưu ý quan trọng từ Bác sĩ: Lấy tinh trùng từ mào tinh chỉ có hiệu quả khi tinh hoàn vẫn sản xuất tinh trùng tốt. Trường hợp vô tinh không do tắc nghẽn do tinh hoàn suy sinh tinh, bác sĩ sẽ phải chuyển hướng sang kỹ thuật vi phẫu lấy tinh trùng từ tinh hoàn (micro-TESE).

2. Phương Pháp PESA Là Gì?

Phương pháp PESA là kỹ thuật chọc hút tinh trùng từ mào tinh qua da bằng kim nhỏ. Đây là thủ thuật lâm sàng tương đối nhẹ nhàng và ít xâm lấn.

Ưu điểm của phương pháp PESA

• Tối thiểu xâm lấn: Không cần rạch mổ bìu, không để lại sẹo phẫu thuật lớn.
• Thời gian thực hiện nhanh: Quy trình chọc hút diễn ra trong vòng 15 – 30 phút dưới sự gây tê tại chỗ hoặc tiền mê nhẹ.
• Phục hồi nhanh chóng: Bệnh nhân chỉ cần nghỉ ngơi ngắn tại viện và có thể về nhà trong ngày, sinh hoạt bình thường sau 1 – 2 ngày.
• Hiệu quả cao khi IVF: Mẫu thu được chuyển ngay sang phòng Lab để lọc rửa và thực hiện ICSI tạo phôi.

Hạn chế của phương pháp PESA

Do thực hiện “mù” qua da (không trực tiếp quan sát bằng mắt hay kính hiển vi), bác sĩ chọc hút dựa vào cảm giác lâm sàng. Nếu mào tinh bị xơ hóa nặng, lượng tinh trùng thu được có thể ít hoặc không đủ để trữ đông cho các chu kỳ sau.

3. Phương Pháp MESA Là Gì?

Phương pháp MESA là kỹ thuật vi phẫu lấy tinh trùng từ mào tinh dưới sự hỗ trợ của kính hiển vi phẫu thuật phóng đại lớn.

Ưu điểm của phương pháp MESA

• Quan sát trực tiếp & Chính xác: Bác sĩ vi phẫu quan sát rõ từng vi mạch và ống mào tinh bị căng giãn, giúp chọn đúng vị trí có nhiều tinh trùng nhất.
• Thu được số lượng tinh trùng lớn: Lượng dịch mào tinh thu được qua phương pháp MESA thường rất dạt dào và chất lượng.
• Thuận lợi để trữ đông tinh trùng: Do số lượng thu được nhiều, phần tinh trùng dư thừa sau khi làm ICSI sẽ được trữ đông tinh trùng. Điều này giúp người chồng không phải làm lại thủ thuật ở các chu kỳ IVF tiếp theo.
• Tránh tổn thương mạch máu: Kính hiển vi phẫu thuật giúp bác sĩ tránh cắt qua các mạch máu nhỏ, giảm tối đa rủi ro tụ máu hay teo mào tinh.

Hạn chế của phương pháp MESA

Là một phẫu thuật vi phẫu nên đòi hỏi phẫu thuật viên phải có tay nghề cao, trang thiết bị phòng mổ hiện đại và thời gian phục hồi của bệnh nhân lâu hơn so với PESA vài ngày.

4. Bảng So Sánh Phương Pháp PESA Và Phương Pháp MESA

Dưới đây là bảng tổng hợp giúp bạn dễ dàng phân biệt hai phương pháp lấy tinh trùng từ mào tinh:

5. Tinh Trùng Lấy Từ Mào Tinh Được Sử Dụng Như Thế Nào Trong IVF?

Sau khi thực hiện lấy tinh trùng từ mào tinh bằng phương pháp PESA hoặc MESA, dịch mào tinh được chuyển ngay sang phòng Labo hỗ trợ sinh sản.

1. Kết hợp kỹ thuật ICSI: Tinh trùng mào tinh thường có mật độ và độ di động kém hơn tinh trùng trong tinh dịch xuất tinh tự nhiên. Do đó, chuyên viên phôi học sẽ dùng kính hiển vi bắt từng tinh trùng khỏe mạnh nhất và tiêm trực tiếp vào bào tương noãn người vợ (ICSI) để tạo phôi đạt tỷ lệ thụ tinh tối ưu.
2. Trữ đông tinh trùng bảo tồn sinh sản: Nếu thu được mẫu chất lượng từ phương pháp MESA, tinh trùng sẽ được xử lý qua môi trường bảo quản lạnh và lưu trữ trong bình nitơ lỏng (-196 độ C). Tinh trùng đông – rã đông từ mào tinh vẫn giữ nguyên hiệu quả tạo thai tương đương tinh trùng tươi.

Lời Khuyên Từ TS.BS Vương Vũ Việt Hà (IVF Bưu Điện)

“Khi nhận kết quả tinh dịch đồ không có tinh trùng, tâm lý chung của các anh nam giới là vô cùng hoang mang. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là bạn cần bình tĩnh đến gặp bác sĩ chuyên khoa Nam học & Hỗ trợ sinh sản để chẩn đoán chính xác nguyên nhân vô tinh.

• Nếu là vô tinh tắc nghẽn: Cơ hội làm cha bằng chính tinh trùng của bạn là rất cao. Phương pháp PESA hay phương pháp MESA sẽ giúp chúng ta dễ dàng thu thập tinh binh.
• Không có phương pháp ‘tốt nhất’, chỉ có phương pháp ‘phù hợp nhất’: PESA ưu tiên sự nhẹ nhàng, nhanh chóng. MESA ưu tiên gom số lượng lớn để trữ đông. Việc lựa chọn phương pháp nào sẽ dựa trên tình trạng mào tinh, số lượng trứng của người vợ và chiến lược IVF chung của hai vợ chồng.
• Điều trị song hành: Đừng quên thăm khám đồng thời cho người vợ. Sự phối hợp ăn ý giữa bác sĩ Nam khoa, bác sĩ Sản khoa và Chuyên viên Phôi học (Lab) chính là công thức vàng đem lại thành công cho một chu kỳ IVF.”

6. Kết Luận

Phương pháp PESA và phương pháp MESA là hai giải pháp lấy tinh trùng từ mào tinh vô cùng hiệu quả, biến ước mơ làm cha của những nam giới bị vô tinh tắc nghẽn thành hiện thực.

Nếu bạn hoặc người thân đang gặp phải tình trạng không có tinh trùng trong tinh dịch, đừng vội nản lòng. Hãy đến các trung tâm hỗ trợ sinh sản uy tín để được thăm khám, chẩn đoán đúng nguyên nhân và lựa chọn phác đồ can thiệp phù hợp nhất!

FAQ – Câu hỏi thường gặp về PESA, MESA và lấy tinh trùng từ mào tinh

1. Phương pháp PESA là gì?

PESA là kỹ thuật chọc hút tinh trùng từ mào tinh qua da bằng kim nhỏ. Kỹ thuật thường được cân nhắc ở nam giới vô tinh do tắc nghẽn khi tinh hoàn vẫn có khả năng sản xuất tinh trùng.

2. Phương pháp MESA là gì?

MESA là kỹ thuật lấy tinh trùng từ mào tinh bằng vi phẫu, sử dụng kính hiển vi phẫu thuật để bác sĩ quan sát và lựa chọn vị trí lấy mẫu phù hợp.

3. PESA và MESA khác nhau như thế nào?

Điểm khác biệt chính nằm ở cách tiếp cận. PESA chọc hút qua da và ít xâm lấn hơn; MESA cần tiếp cận mào tinh bằng vi phẫu và quan sát dưới kính hiển vi. Việc lựa chọn phương pháp nào cần được cá thể hóa.

4. Ai cần lấy tinh trùng từ mào tinh?

Kỹ thuật này chủ yếu được cân nhắc ở nam giới vô tinh do tắc nghẽn, khi tinh hoàn vẫn có khả năng sinh tinh nhưng tinh trùng không thể đi ra ngoài theo đường xuất tinh.

5. Lấy tinh trùng từ mào tinh có làm IVF được không?

Có. Tinh trùng thu được từ mào tinh có thể được sử dụng trong hỗ trợ sinh sản, thường kết hợp với ICSI trong những trường hợp phù hợp.

6. Tinh trùng lấy từ mào tinh có trữ đông được không?

Có thể. Nếu thu được lượng tinh trùng phù hợp, mẫu còn lại có thể được xử lý và trữ đông để sử dụng cho những chu kỳ hỗ trợ sinh sản sau này.

7. Không có tinh trùng trong tinh dịch có làm PESA được không?

Không phải trường hợp vô tinh nào cũng phù hợp với PESA. Bác sĩ trước hết cần xác định vô tinh do tắc nghẽn hay vô tinh không do tắc nghẽn. Nếu tinh hoàn không sản xuất tinh trùng, PESA/MESA có thể không phải phương án phù hợp.

8. PESA hay MESA tốt hơn?

Không thể khẳng định một phương pháp tốt hơn cho tất cả bệnh nhân. PESA ít xâm lấn hơn, trong khi MESA cho phép tiếp cận và quan sát mào tinh dưới kính hiển vi. Bác sĩ sẽ lựa chọn dựa trên nguyên nhân vô tinh và mục tiêu điều trị.