Vô Sinh Nguyên Phát Và Thứ Phát: Phân Biệt, Nguyên Nhân

Vô Sinh Nguyên Phát Và Thứ Phát: Phân Biệt, Nguyên Nhân

Chờ đợi một em bé là hành trình nhiều cảm xúc, và không ít cặp đôi cảm thấy hoang mang khi nghe bác sĩ nói mình thuộc nhóm vô sinh nguyên phát hay vô sinh thứ phát. Hai thuật ngữ này nghe có vẻ nặng nề, nhưng thực chất chỉ là cách y khoa phân loại để tìm đúng hướng hỗ trợ. Bài viết về vô sinh nguyên phát và thứ phát này sẽ giúp bạn hiểu rõ sự khác nhau, nguyên nhân thường gặp và những bước tiếp theo nên làm, với sự thấu hiểu và nhẹ nhàng nhất.

Hiểu đúng loại vô sinh là bước đầu để tìm hướng điều trị phù hợp.

Vô sinh là gì và khi nào cần đi khám?

Theo định nghĩa được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sử dụng, vô sinh (hiếm muộn) là bệnh lý của hệ sinh sản, khi một cặp đôi không có thai sau 12 tháng quan hệ tình dục đều đặn mà không dùng biện pháp tránh thai. Với phụ nữ từ 35 tuổi trở lên, các hiệp hội sản khoa như ASRM khuyến cáo nên đi khám sớm hơn, sau khoảng 6 tháng, vì dự trữ buồng trứng giảm nhanh theo tuổi.

WHO cũng ước tính khoảng 1/6 người trưởng thành trên thế giới từng trải qua vô sinh trong đời. Nghĩa là bạn không hề đơn độc, và đây không phải lỗi của riêng ai.

Vô sinh nguyên phát là gì?

Vô sinh nguyên phát là tình trạng người phụ nữ chưa từng mang thai lần nào dù đã quan hệ đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai trong 12 tháng (hoặc 6 tháng nếu từ 35 tuổi). Nói cách khác, đây là lần đầu cặp đôi cố gắng có con và chưa có dấu hiệu thụ thai nào.

Nhóm này thường gặp ở các cặp đôi trẻ mới kết hôn, hoặc các cặp đôi kết hôn muộn. Nguyên nhân có thể do vấn đề rụng trứng, tắc vòi trứng, bất thường tử cung ở nữ, hoặc tinh trùng ít, yếu, dị dạng, tắc ống dẫn tinh ở nam, và đôi khi không tìm được nguyên nhân rõ ràng.

Vô sinh thứ phát là gì?

Vô sinh thứ phát là tình trạng người phụ nữ đã từng mang thai ít nhất một lần (kể cả sinh con, sẩy thai, nạo hút thai, thai ngoài tử cung), nhưng sau đó không thể có thai trở lại dù quan hệ đều đặn trong 12 tháng (hoặc 6 tháng nếu từ 35 tuổi).

Nhiều bạn rất bất ngờ vì nghĩ rằng đã có con rồi thì lần sau sẽ dễ. Thực tế, cơ thể mỗi người thay đổi theo thời gian. Tuổi tăng, sau sinh mổ, sau nạo thai, viêm nhiễm vùng chậu hoặc cân nặng, nội tiết thay đổi đều có thể ảnh hưởng đến khả năng có thai lần nữa.

Vô sinh thứ phát và vô sinh nguyên phát: bảng so sánh nhanh

Tiêu chí Vô sinh nguyên phát Vô sinh thứ phát
Tiền sử mang thai Chưa từng có thai Đã từng có thai (sinh, sẩy, thai ngoài tử cung…)
Mốc thời gian chẩn đoán 12 tháng (6 tháng nếu ≥ 35 tuổi) 12 tháng (6 tháng nếu ≥ 35 tuổi)
Nguyên nhân thường gặp Rối loạn rụng trứng, tắc vòi trứng, bất thường tinh trùng, bất thường bẩm sinh Dính buồng tử cung, viêm nhiễm sau sinh/nạo, tuổi tăng, thay đổi chất lượng tinh trùng
Cần thăm khám cả hai vợ chồng Có Có
Bảng so sánh vô sinh thứ phát và vô sinh nguyên phát
Phân biệt hai loại vô sinh dựa vào tiền sử mang thai.

Nguyên nhân vô sinh nguyên phát và vô sinh thứ phát

Dù là nguyên phát hay thứ phát, nguyên nhân thường nằm ở cả hai phía. Nhìn chung, khoảng một phần ba trường hợp có nguyên nhân chính ở nữ, một phần ba ở nam, phần còn lại do cả hai hoặc chưa rõ nguyên nhân. Vì vậy, việc thăm khám nên luôn dành cho cả hai vợ chồng.

Nguyên nhân ở nữ giới

  • Rối loạn rụng trứng: hội chứng buồng trứng đa nang, rối loạn tuyến giáp, tăng prolactin.
  • Tổn thương vòi trứng: do viêm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung, thai ngoài tử cung hay phẫu thuật trước đó.
  • Bất thường tử cung: polyp, u xơ, dính buồng tử cung (thường gặp sau nạo hút thai hoặc viêm nhiễm).
  • Suy giảm dự trữ buồng trứng: liên quan chủ yếu đến tuổi, có thể đánh giá bằng AMH và siêu âm đếm nang.

Nguyên nhân ở nam giới

  • Bất thường tinh dịch đồ: số lượng ít, di động kém, hình dạng bất thường.
  • Tắc ống dẫn tinh, giãn tĩnh mạch thừng tinh: ảnh hưởng quá trình sản xuất hoặc vận chuyển tinh trùng.
  • Yếu tố lối sống: hút thuốc, rượu bia, béo phì, căng thẳng kéo dài, nhiệt độ vùng bìu cao.
  • Bệnh lý di truyền, nội tiết hoặc tiền sử nhiễm trùng, chấn thương: cần bác sĩ nam khoa đánh giá.
Nguyên nhân gây vô sinh ở nam và nữ giới
Nguyên nhân có thể đến từ vợ, từ chồng hoặc cả hai.

Những dấu hiệu nên đi khám sớm

  • Chu kỳ kinh nguyệt không đều, quá thưa hoặc mất kinh.
  • Đau bụng kinh dữ dội, đau vùng chậu kéo dài.
  • Tiền sử sẩy thai, nạo hút thai, thai ngoài tử cung, viêm vùng chậu.
  • Phụ nữ từ 35 tuổi trở lên đã cố gắng 6 tháng chưa có kết quả.
  • Nam giới có tiền sử quai bị biến chứng, chấn thương bìu, giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc tinh dịch bất thường.

Chẩn đoán vô sinh nguyên phát và thứ phát như thế nào?

Quá trình khám thường bắt đầu bằng việc bác sĩ lắng nghe tiền sử của cả hai vợ chồng, sau đó chỉ định các xét nghiệm cơ bản:

  • Với nữ: xét nghiệm nội tiết, AMH, siêu âm tử cung – buồng trứng, chụp tử cung – vòi trứng để đánh giá lòng tử cung và độ thông vòi trứng.
  • Với nam: tinh dịch đồ (kiêng xuất tinh khoảng 2–7 ngày trước khi lấy mẫu theo hướng dẫn của WHO), khám nam khoa, xét nghiệm nội tiết khi cần.

Với vô sinh thứ phát, bác sĩ còn quan tâm đặc biệt đến lần mang thai trước: sinh mổ hay sinh thường, có biến chứng nhiễm trùng, có nạo hút hay không, vì đây là những manh mối quan trọng.

Quy trình thăm khám vô sinh nguyên phát và thứ phát cho cả hai vợ chồng
Thăm khám đồng thời cả hai vợ chồng giúp tiết kiệm thời gian.

Hướng điều trị vô sinh thứ phát và vô sinh nguyên phát

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, tuổi vợ, thời gian hiếm muộn và nguyện vọng của cặp đôi. Các lựa chọn thường gặp gồm:

  • Thay đổi lối sống và theo dõi rụng trứng: phù hợp khi nguyên nhân nhẹ, tuổi còn trẻ.
  • Thuốc kích thích rụng trứng: dành cho rối loạn phóng noãn.
  • Phẫu thuật nội soi: xử lý polyp, dính buồng tử cung, lạc nội mạc tử cung hoặc tắc vòi trứng.
  • Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI): khi vòi trứng thông và tinh trùng đạt yêu cầu.
  • Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF/ICSI): khi các phương pháp trên không hiệu quả, tắc vòi trứng hai bên, tinh trùng rất yếu hoặc tuổi cao.

Chi phí thăm khám và hỗ trợ sinh sản tham khảo tại IVF Bưu Điện

Hạng mục Chi phí tham khảo
Khám hiếm muộn nữ (nội tiết ~3 triệu + chụp tử cung – vòi trứng ~2 triệu) ~5.000.000đ
Khám hiếm muộn nam ~1.000.000 – 1.500.000đ
Khám cho cả hai vợ chồng ~7.000.000đ
Chọc hút noãn ~7.800.000đ
Chọc hút kèm nuôi cấy phôi ~14.300.000đ
Kỹ thuật ICSI ~7.000.000đ

Giá chỉ mang tính tham khảo, thuốc và các chỉ định bổ sung được tính riêng tùy từng trường hợp. Bảo hiểm y tế hiện chưa chi trả các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Vui lòng liên hệ hotline 1900 1897 để được báo giá chính xác.

Câu hỏi thường gặp về vô sinh nguyên phát và thứ phát

Vô sinh thứ phát có điều trị được không?

  • Có. Nhiều trường hợp vô sinh thứ phát tìm được nguyên nhân rõ ràng và đáp ứng tốt với điều trị. Việc khám sớm giúp tăng cơ hội thành công, đặc biệt khi người vợ đã lớn tuổi hơn so với lần mang thai trước.

Vô sinh nguyên phát có phải là không thể có con không?

  • Không. Vô sinh nguyên phát chỉ là cách phân loại, không đồng nghĩa với việc không thể có con. Với các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản hiện nay, rất nhiều cặp đôi đã đón được con khỏe mạnh.

Có thể tự theo dõi tại nhà trước khi đi khám không?

  • Bạn có thể theo dõi chu kỳ, thói quen sinh hoạt và duy trì cân nặng hợp lý. Tuy nhiên, nếu đã quá mốc 12 tháng (hoặc 6 tháng nếu từ 35 tuổi), đừng trì hoãn việc thăm khám chuyên khoa.

Chỉ vợ đi khám có đủ không?

  • Chưa đủ. Yếu tố nam chiếm tỷ lệ đáng kể, nên tinh dịch đồ là xét nghiệm cần làm sớm, chi phí lại thấp và không xâm lấn.

Lời kết

Dù là vô sinh nguyên phát hay thứ phát, điều quan trọng nhất là hai bạn không phải tự gánh áp lực một mình. Xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn hướng đi phù hợp và tiết kiệm thời gian quý giá. Hãy đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, tầng 2 Bệnh viện Bưu Điện, 49 Trần Điền, Phương Liệt, Hà Nội hoặc gọi hotline 1900 1897 để được lắng nghe và tư vấn.

Cả gia đình nhà Chi quay trở IVF Bưu điện cảm ơn Ths Bs Vương Hà

💙 Lời khuyên của Ts.Bs Vương Vũ Việt Hà – Giám đốc IVF Bưu Điện

  • Hiếm muộn là vấn đề của cả hai, hãy cùng nhau đi khám thay vì chỉ một người.
  • Đừng chủ quan vì “đã từng có con”, vô sinh thứ phát vẫn cần được đánh giá nghiêm túc.
  • Phụ nữ từ 35 tuổi nên đi khám sớm hơn, không nên chờ đủ một năm.
  • Giữ tinh thần thoải mái, chia sẻ với nhau và lựa chọn phác đồ theo từng cá nhân.
  • Tránh tự mua thuốc hay làm theo mẹo truyền miệng khi chưa có chẩn đoán của bác sĩ.

Cần tư vấn hỗ trợ sinh sản?

Liên hệ Bác sĩ Vương Hà để được tư vấn và đặt lịch khám.

Đặt lịch khám