Tinh trùng dị dạng: Hiểu đúng để bớt lo và chọn hướng điều trị phù hợp

Tinh trùng dị dạng: Hiểu đúng để bớt lo và chọn hướng điều trị phù hợp

Cầm tờ kết quả tinh dịch đồ có dòng chữ “tỷ lệ tinh trùng dị dạng cao”, chắc hẳn nhiều anh chồng đã chùng xuống, còn người vợ thì lặng lẽ lo lắng. Bác sĩ hiểu cảm giác ấy, vì chuyện con cái luôn là điều rất thiêng liêng. Tuy nhiên, tinh trùng dị dạng là tình trạng khá phổ biến, và không đồng nghĩa với việc hai vợ chồng mất hy vọng về khả năng có con.

Bài viết này sẽ cùng bạn tìm hiểu tinh trùng dị dạng là gì, vì sao xảy ra, có chữa được không và khi nào cần đến hỗ trợ sinh sản. Hãy đọc chậm rãi và nhớ rằng bạn không đơn độc trên hành trình này.

Hiểu đúng kết quả giúp hai vợ chồng bớt lo và chủ động hơn.

1. Tinh trùng dị dạng là gì?

Tinh trùng dị dạng (tên y học là teratozoospermia) là tình trạng tỷ lệ tinh trùng có hình thái bình thường thấp hơn ngưỡng tham chiếu. Một tinh trùng bình thường thường gồm đầu hình bầu dục, phần cổ thon gọn và một đuôi dài thẳng. Khi đầu, cổ, thân hoặc đuôi có khiếm khuyết, tinh trùng được xem là dị dạng.

Theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phiên bản 2021, ngưỡng tham chiếu hình thái bình thường là từ 4% trở lên theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Nếu tỷ lệ này dưới 4%, kết quả được ghi nhận là hình thái bất thường.

Minh họa tinh trùng bình thường và các dạng tinh trùng dị dạng
Dị dạng có thể gặp ở đầu, cổ, thân hoặc đuôi tinh trùng.

Một điều có thể khiến bạn nhẹ lòng hơn: ngay cả ở những người đàn ông hoàn toàn bình thường, phần lớn tinh trùng vẫn có hình thái không hoàn hảo. Vì thế, tỷ lệ dị dạng cao không đồng nghĩa với việc chắc chắn không thể có con hoặc chắc chắn con sinh ra bị dị tật, mà chủ yếu phản ánh khả năng thụ thai tự nhiên có thể giảm.

Các dạng dị dạng thường gặp

  • Dị dạng đầu: đầu quá to, quá nhỏ, đầu tròn hoặc nhọn, ảnh hưởng đến khả năng xuyên qua màng trứng.
  • Dị dạng cổ và thân: thân sưng phồng, gập khúc, làm giảm năng lượng để bơi.
  • Dị dạng đuôi: đuôi ngắn, cuộn, có hai hoặc nhiều đuôi, khiến tinh trùng bơi yếu hoặc không bơi được.

2. Nguyên nhân tinh trùng dị dạng

Quá trình sản sinh tinh trùng kéo dài khoảng hơn hai tháng và khá nhạy cảm với nhiều yếu tố. Dưới đây là những nguyên nhân tinh trùng dị dạng thường được nhắc đến:

Infographic nguyên nhân tinh trùng dị dạng
Nhiều yếu tố có thể cùng góp phần làm tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng.
  • Lối sống: hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, thức khuya, béo phì, ít vận động.
  • Nhiệt độ vùng bìu tăng: tắm nước quá nóng, xông hơi thường xuyên, ngồi lâu, mặc quần quá chật, đặt laptop lên đùi.
  • Môi trường và hóa chất: tiếp xúc thuốc trừ sâu, kim loại nặng, hóa chất độc hại.
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh: làm tăng nhiệt độ và ứ đọng máu tại tinh hoàn, ảnh hưởng chất lượng tinh trùng.
  • Viêm nhiễm đường sinh dục: viêm mào tinh hoàn, viêm tuyến tiền liệt, nhiễm trùng lây qua đường tình dục.
  • Rối loạn nội tiết và yếu tố di truyền: như thiếu hụt testosterone, bất thường nhiễm sắc thể hoặc vi mất đoạn nhiễm sắc thể Y.
  • Tuổi tác: chất lượng tinh trùng có xu hướng giảm dần theo tuổi.

Nhiều trường hợp không tìm ra một nguyên nhân duy nhất. Điều đó không có nghĩa là bạn đã làm sai điều gì, đừng tự trách bản thân.

3. Tinh trùng bị dị dạng có chữa được không?

Đây là câu hỏi mà hầu hết các anh đều đặt ra. Câu trả lời là: tùy nguyên nhân và mức độ. Nếu nguyên nhân là lối sống, nhiệt độ bìu hoặc viêm nhiễm, việc điều chỉnh có thể giúp cải thiện chất lượng tinh trùng sau khoảng ba tháng, tương ứng một chu kỳ sinh tinh. Nếu do giãn tĩnh mạch thừng tinh, một số trường hợp có thể cần can thiệp ngoại khoa theo chỉ định bác sĩ.

Ở những trường hợp dị dạng nặng hoặc do yếu tố di truyền, điều trị nội khoa có thể cải thiện chậm hoặc hạn chế. Khi đó, các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản thường là hướng đi hiệu quả.

4. Hướng điều trị tinh trùng dị dạng

Việc xây dựng phác đồ điều trị tinh trùng dị dạng luôn cần cá thể hóa theo kết quả tinh dịch đồ và nguyên nhân. Một số hướng tham khảo:

Điều chỉnh lối sống

  • Ngưng thuốc lá, hạn chế rượu bia.
  • Tránh nhiệt độ cao vùng bìu, mặc đồ thoáng.
  • Ăn uống cân đối, nhiều rau xanh, trái cây, hạt, cá béo.
  • Tập thể dục vừa phải, ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng.

Điều trị nội khoa

  • Điều trị viêm nhiễm đường sinh dục nếu có.
  • Bác sĩ có thể cân nhắc bổ sung chất chống oxy hóa như vitamin E, kẽm, L-carnitine, coenzym Q10 trong một số trường hợp. Không nên tự ý dùng kéo dài khi chưa có chỉ định.

Điều trị ngoại khoa

  • Vi phẫu thắt tĩnh mạch thừng tinh khi giãn tĩnh mạch được đánh giá có ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng.

Lưu ý nhỏ: các biện pháp trên cần thời gian, thường ít nhất ba tháng mới đánh giá lại được. Hãy kiên nhẫn và tái khám theo hẹn của bác sĩ.

5. Khi nào cần hỗ trợ sinh sản: IUI, IVF và ICSI?

Nếu chờ đợi đã lâu mà chưa có tin vui, hoặc tinh dịch đồ cho thấy dị dạng nặng, bác sĩ có thể tư vấn các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản:

Kỹ thuật ICSI chọn tinh trùng tiêm vào bào tương trứng
ICSI giúp chuyên viên phôi học chọn từng tinh trùng phù hợp để thụ tinh.
  • IUI (bơm tinh trùng vào buồng tử cung): có thể cân nhắc khi số lượng và độ di động sau lọc rửa còn chấp nhận được và dị dạng ở mức không quá nặng.
  • IVF kết hợp ICSI: chuyên viên phôi học chọn lọc từng tinh trùng có hình thái và độ di động tốt nhất dưới kính hiển vi để tiêm trực tiếp vào trứng. Đây thường là lựa chọn cho các trường hợp dị dạng nặng hoặc thất bại với phương pháp đơn giản hơn.

Quyết định chọn kỹ thuật nào phụ thuộc vào tuổi người vợ, dự trữ buồng trứng, thời gian mong con và kết quả tinh dịch đồ của chồng, nên cần được bác sĩ đánh giá toàn diện.

6. Chi phí điều trị và hỗ trợ sinh sản

Chi phí phụ thuộc vào hướng điều trị: chỉ điều chỉnh lối sống và dùng thuốc, hay cần IUI, IVF, ICSI. Vì mỗi trường hợp khác nhau, Bác sĩ khuyên bạn nên được thăm khám trước khi dự trù ngân sách.

7. Câu hỏi thường gặp

Tinh trùng dị dạng có di truyền cho con không?

  • Phần lớn trường hợp liên quan đến lối sống, môi trường hoặc bệnh lý nam khoa, không đồng nghĩa con sinh ra sẽ bị dị tật. Một số ít liên quan yếu tố di truyền nên cần tư vấn di truyền khi bác sĩ nghi ngờ.

Bao lâu thì nên làm lại tinh dịch đồ?

  • Thường sau khoảng ba tháng điều chỉnh, tương ứng một chu kỳ sinh tinh. Kết quả mỗi lần xét nghiệm cũng có thể dao động nên bác sĩ đôi khi yêu cầu làm lặp lại.

Tinh trùng dị dạng có thể tự có thai không?

  • Có thể, nhất là khi dị dạng ở mức nhẹ và các chỉ số khác như số lượng, di động còn tốt. Tuy nhiên khả năng thụ thai tự nhiên có thể giảm nên bạn nên theo dõi và trao đổi với bác sĩ nếu chờ lâu.

Có cần bổ sung thuốc, thực phẩm chức năng không?

  • Chỉ nên dùng khi có chỉ định, vì không phải ai cũng cần và dùng không đúng có thể không mang lại lợi ích. Hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Lời khuyên của Ts.Bs Vương Vũ Việt Hà – Giám đốc IVF Bưu Điện

Tinh trùng dị dạng là chuyện thường gặp, và đừng để một con số trên tờ kết quả làm bạn mất hy vọng. Điều quan trọng là tìm hiểu nguyên nhân, điều chỉnh những yếu tố có thể thay đổi và cân nhắc hỗ trợ sinh sản đúng thời điểm.

Hãy để cả hai vợ chồng cùng đồng hành. Sự động viên của người vợ và sự chủ động của người chồng thường là nền tảng rất lớn cho hành trình mong con.

Kết luận

Tinh trùng dị dạng là tình trạng phổ biến, có thể cải thiện ở nhiều trường hợp và vẫn còn nhiều lựa chọn như IUI, IVF kết hợp ICSI khi cần. Điều quan trọng là hiểu đúng kết quả và để bác sĩ giúp bạn chọn hướng đi phù hợp.

Nếu bạn cần được tư vấn, hãy liên hệ IVF Bưu Điện tại tầng 2 Bệnh viện Bưu Điện, 49 Trần Điền, Phương Liệt, Hà Nội, hoặc gọi hotline 1900 1897. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn.

Cần tư vấn hỗ trợ sinh sản?

Liên hệ Bác sĩ Vương Hà để được tư vấn và đặt lịch khám.

Đặt lịch khám