Teo Cơ Tủy (SMA): Nguyên Nhân, Di Truyền Và Sàng Lọc Phôi

Teo Cơ Tủy (SMA): Nguyên Nhân, Di Truyền Và Sàng Lọc Phôi

Với những cặp vợ chồng đang chuẩn bị đón con, hai chữ teo cơ tủy có thể khiến lòng nặng trĩu. Đây là một bệnh di truyền hiếm nhưng nghiêm trọng, và tin tốt là ngày nay chúng ta đã có những cách tầm soát, tư vấn và hỗ trợ sinh sản để giảm nguy cơ cho em bé. Bài viết này đồng hành cùng bạn, giải thích từng bước về teo cơ tủy, từ nguyên nhân, cách di truyền đến hướng sàng lọc, một cách nhẹ nhàng và chính xác.

bác sĩ Vương Vũ Việt Hà đang tư vấn cho một cặp vợ chồng bị hiêm muộn
Tư vấn di truyền giúp các cặp đôi hiểu rõ nguy cơ trước khi có con.

Teo cơ tủy là gì?

Teo cơ tủy (tên tiếng Anh: spinal muscular atrophy – SMA) là nhóm bệnh thần kinh – cơ di truyền. Các tế bào thần kinh vận động ở sừng trước tủy sống dần mất chức năng, khiến cơ bắp yếu và teo đi. Nguyên nhân phổ biến nhất của teo cơ tủy là đột biến ở gen SMN1, theo thông tin từ MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ).

Mức độ bệnh khác nhau giữa các thể: có thể khởi phát từ rất sớm ở trẻ sơ sinh, hoặc muộn hơn ở trẻ nhỏ, thanh thiếu niên. Việc chẩn đoán và theo dõi do bác sĩ chuyên khoa thần kinh thực hiện. Với bạn, điều quan trọng nhất lúc này là hiểu cơ chế di truyền của teo cơ tủy để chủ động bảo vệ con trong tương lai.

Teo cơ tủy di truyền như thế nào?

Teo cơ tủy thường di truyền theo kiểu lặn trên nhiễm sắc thể thường. Nghĩa là con chỉ mắc bệnh khi nhận một gen đột biến từ bố và một gen đột biến từ mẹ. Bố mẹ mang một gen đột biến teo cơ tủy thường hoàn toàn khỏe mạnh, và được gọi là người lành mang gen.

Khi cả hai vợ chồng đều là người lành mang gen teo cơ tủy, mỗi lần mang thai có khoảng:

  • 25% nguy cơ con mắc teo cơ tủy;
  • 50% khả năng con là người lành mang gen như bố mẹ;
  • 25% khả năng con không mang gen đột biến.
Sơ đồ di truyền lặn của bệnh teo cơ tủy SMA gen SMN1
Mỗi lần mang thai, cặp đôi cùng mang gen có 25% nguy cơ sinh con mắc bệnh.

Theo các tài liệu y khoa tổng hợp từ NIH, tần suất mắc teo cơ tủy được ước tính khoảng 1 trên 6.000 đến 10.000 trẻ sinh ra, và tần suất người lành mang gen SMN1 trong dân số vào khoảng 1/40 đến 1/50 tùy chủng tộc. Con số này cho thấy nhiều gia đình không hề có tiền sử bệnh nhưng vẫn có thể là người mang gen, và đó không phải lỗi của bất kỳ ai.

Khi nào nên làm xét nghiệm người lành mang gen teo cơ tủy?

Bạn có thể cân nhắc xét nghiệm tầm soát mang gen teo cơ tủy khi:

  • Trong gia đình có người mắc teo cơ tủy hoặc có người mất sớm vì bệnh thần kinh – cơ chưa rõ nguyên nhân;
  • Đã từng sinh con mắc bệnh, hoặc từng thai lưu, sảy thai liên tiếp không rõ nguyên nhân;
  • Muốn tầm soát chủ động trước khi mang thai, nhất là khi đã kết hôn và có kế hoạch sinh con.

Xét nghiệm teo cơ tủy thường thực hiện trên mẫu máu. Nếu cả hai vợ chồng cùng mang gen, hai bạn nên gặp bác sĩ tư vấn di truyền để nghe giải thích đầy đủ các lựa chọn. Quyết định luôn thuộc về gia đình, và chúng tôi chỉ đồng hành, không phán xét.

Các bệnh di truyền khác nên biết cùng với teo cơ tủy

Bên cạnh teo cơ tủy, còn nhiều bệnh di truyền đơn gen khác mà các cặp đôi mong con thường được tư vấn tầm soát. Dưới đây là bảng tóm tắt mang tính tham khảo:

Bệnh Điểm cần biết
Điếc bẩm sinh Có nhiều nguyên nhân gen; một số thể di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, thường gặp liên quan gen GJB2.
Bệnh Wilson Di truyền lặn, gen ATP7B; cơ thể tích tụ đồng ở gan, não. Phát hiện sớm có thể điều trị kiểm soát.
Hội chứng Fragile X Liên quan gen FMR1 trên nhiễm sắc thể X; gây chậm phát triển trí tuệ, rối loạn hành vi, nguy cơ cao hơn ở bé trai.
Hemophilia B Rối loạn đông máu liên kết nhiễm sắc thể X, do thiếu yếu tố IX; chủ yếu gặp ở nam giới.
Phenylketone niệu (PKU) Di truyền lặn, gen PAH; không chuyển hóa được phenylalanine. Sàng lọc sơ sinh và chế độ ăn đặc biệt giúp phòng tổn thương não.
Rối loạn dự trữ glycogen Nhóm bệnh chuyển hóa glycogen với nhiều thể; đa số di truyền lặn, ảnh hưởng gan, cơ hoặc tim tùy thể.
Xơ nang (cystic fibrosis) Di truyền lặn, gen CFTR; ảnh hưởng phổi, tiêu hóa. Gặp nhiều hơn ở người gốc châu Âu.
Các bệnh di truyền như Wilson, Fragile X, hemophilia B, xơ nang
Nhiều bệnh di truyền hiếm có thể được tầm soát trước khi mang thai.

Mỗi bệnh có cơ chế di truyền riêng, nên việc tư vấn di truyền cần dựa trên gia đình cụ thể của bạn. Một số bệnh có thể xác định từ trước nếu đã biết gen đột biến trong gia đình.

Sàng lọc phôi PGT-M cho cặp đôi mang gen teo cơ tủy

Nếu cả hai vợ chồng đều mang gen đột biến teo cơ tủy, PGT-M (xét nghiệm di truyền tiền làm tổ cho bệnh đơn gen) là một lựa chọn đáng cân nhắc. Quy trình tổng quát gồm:

  1. Xác định chính xác đột biến gen của hai vợ chồng, thường qua xét nghiệm máu và phân tích gia đình;
  2. Kích thích buồng trứng, chọc hút noãn và thụ tinh trong ống nghiệm (IVF);
  3. Nuôi cấy phôi đến giai đoạn phôi nang, sinh thiết một vài tế bào ở lớp ngoài;
  4. Phân tích di truyền để xác định phôi nào không mang đột biến gây bệnh;
  5. Chuyển phôi không mang đột biến teo cơ tủy vào tử cung.

Cách làm này giúp giảm đáng kể nguy cơ sinh con mắc teo cơ tủy, tuy nhiên không loại trừ mọi rủi ro tuyệt đối. Bác sĩ vẫn có thể khuyến nghị chẩn đoán trước sinh trong thai kỳ để kiểm chứng.

Tầm soát bệnh di truyền khác trong gia đình

Ngoài teo cơ tủy, các nhóm bệnh lặn khác như tan máu bẩm sinh cũng rất đáng quan tâm với người Việt. Khi tầm soát nhiều bệnh cùng lúc, bác sĩ có thể đề xuất gói xét nghiệm mang gen mở rộng phù hợp tình trạng của bạn.

Với những bệnh liên kết nhiễm sắc thể X như hemophilia B hay hội chứng Fragile X, nguy cơ thường khác nhau giữa bé trai và bé gái. Ngay cả khi mẹ là người lành mang gen, đôi khi vẫn có nhiều cách để giảm nguy cơ cho con thông qua chọn lọc phôi.

Chi phí tư vấn và sàng lọc

Chi phí là điều nhiều gia đình lo lắng. Chi phí sàng lọc teo cơ tủy phụ thuộc vào đột biến cần phân tích, số phôi và phác đồ cụ thể, mời bạn liên hệ hotline 1900 1897 để được tư vấn chính xác, tránh những con số chung chung không phù hợp.

Sàng lọc phôi PGT-M bệnh teo cơ tủy tại IVF Bưu Điện
PGT-M giúp chọn phôi không mang đột biến gây bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Teo cơ tủy có chữa khỏi được không?

  • Hiện y học có một số liệu pháp giúp cải thiện tiến triển của teo cơ tủy, nhất là khi can thiệp sớm, nhưng việc điều trị thuộc chuyên khoa thần kinh và cần theo dõi lâu dài. Phòng teo cơ tủy bằng tầm soát vẫn là hướng quan trọng với các gia đình có nguy cơ.

Bố mẹ khỏe mạnh có thể sinh con mắc teo cơ tủy không?

  • Có. Khi cả hai là người lành mang gen, nguy cơ mỗi lần mang thai là 25%. Đó là lý do xét nghiệm mang gen có ý nghĩa dù gia đình không có tiền sử.

PGT-M có đảm bảo tuyệt đối không?

  • PGT-M giảm rất nhiều nguy cơ nhưng không tuyệt đối, vì vậy nên kết hợp theo dõi và chẩn đoán trước sinh theo chỉ định của bác sĩ.

Lời kết

Biết mình mang gen teo cơ tủy không phải là dấu chấm hết, mà là cơ hội để chủ động. Với tầm soát teo cơ tủy, tư vấn di truyền và các kỹ thuật như PGT-M, nhiều gia đình đã có thể tiến gần hơn đến một em bé khỏe mạnh. Hãy đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, tầng 2 Bệnh viện Bưu Điện, 49 Trần Điền, Phương Liệt, Hà Nội hoặc gọi hotline 1900 1897 để được lắng nghe và tư vấn riêng tư. Tham khảo thêm tại MedlinePlus.

💙 Lời khuyên của Ts.Bs Vương Vũ Việt Hà – Giám đốc IVF Bưu Điện

  • Nếu gia đình có người mắc bệnh thần kinh – cơ hoặc bệnh di truyền, hãy báo bác sĩ trước khi mang thai.
  • Xét nghiệm người lành mang gen giúp biết trước nguy cơ; mang gen không đồng nghĩa với việc bạn có lỗi.
  • Khi cả hai vợ chồng cùng mang gen, PGT-M kết hợp IVF là một hướng đáng cân nhắc để giảm nguy cơ cho con.
  • Hãy gặp bác sĩ tư vấn di truyền để hiểu rõ lợi ích, giới hạn của từng kỹ thuật trước khi quyết định.
  • Đừng một mình lo lắng; trao đổi cởi mở với bác sĩ sẽ giúp vợ chồng chọn hướng đi phù hợp nhất.

Cần tư vấn hỗ trợ sinh sản?

Liên hệ Bác sĩ Vương Hà để được tư vấn và đặt lịch khám.

Đặt lịch khám