Kích thước buồng trứng bình thường là bao nhiêu? Cách đọc kết quả siêu âm dễ hiểu

Kích thước buồng trứng bình thường là bao nhiêu? Cách đọc kết quả siêu âm dễ hiểu

Khi cầm trên tay tờ kết quả siêu âm với những dòng như “buồng trứng phải 28 × 20 mm, nang 15 mm”, nhiều chị em không khỏi băn khoăn: kích thước buồng trứng như thế là bình thường hay đã bất thường? Sự lo lắng ấy là điều dễ hiểu, nhất là khi bạn đang mong có con. Bài viết này sẽ giúp bạn giải mã các con số trên phiếu siêu âm một cách rõ ràng, nhẹ nhàng và chuẩn chuyên môn.

Chụp X-Quang tử cung vòi trứng giúp phát hiện hiện tượng dính buồng tử cung.
Hiểu đúng các con số trên phiếu siêu âm giúp bạn bớt lo lắng.

Kích thước buồng trứng bình thường là bao nhiêu?

Buồng trứng là hai tuyến nhỏ nằm hai bên tử cung, có hình dáng giống quả hạnh nhân, giữ vai trò then chốt trong việc nuôi dưỡng nang noãn và điều hòa nội tiết tố nữ. Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, kích thước buồng trứng thường được nhận định qua hai nhóm thông số là kích thước ba chiều và thể tích.

  • Kích thước tham khảo: Chiều dài thường khoảng 2,5–5 cm, chiều rộng khoảng 1,5–3 cm và chiều dày khoảng 0,6–1,5 cm.
  • Thể tích buồng trứng: Mức 4–10 cm³ (tương đương mL) thường được xem là nằm trong giới hạn bình thường; một số tài liệu y khoa ghi nhận khoảng 3–10 cm³, với mức trung bình phổ biến quanh 5–6,5 cm³.

Trên thực tế, máy siêu âm thường tính thể tích buồng trứng dựa theo công thức hình elip (Dài X Rộng X Dày X 0,523). Vì vậy, chỉ một chút chênh lệch nhỏ so với con số tham khảo chưa đủ để kết luận là bệnh lý. Bác sĩ luôn đặt con số này cạnh độ tuổi, thời điểm của chu kỳ kinh và các biểu hiện thực tế của người bệnh.

Kích thước buồng trứng thay đổi thế nào theo từng giai đoạn cuộc đời?

Kích thước buồng trứng không giữ nguyên một mức cố định mà biến đổi theo từng chặng đường sinh học cũng như nhịp điệu của từng chu kỳ kinh nguyệt:

  • Giai đoạn nhỏ và tuổi dậy thì: Buồng trứng còn nhỏ ở trẻ em và lớn dần lên khi bước vào tuổi dậy thì cùng sự khởi động của hệ trục nội tiết.
  • Giai đoạn sinh sản: Tuyến đạt kích thước trưởng thành và dao động theo từng ngày trong chu kỳ; thông thường, buồng trứng có xu hướng lớn hơn khi mang nang trội hoặc hoàng thể.
  • Giai đoạn mãn kinh: Khi hoạt động nội tiết giảm dần, buồng trứng thu nhỏ lại, thể tích buồng trứng thường chỉ còn khoảng dưới 2–5 cm³ và rất ít hoặc không còn nang.

Nhờ quy luật này, việc thấy một bên buồng trứng lớn hơn vào thời điểm gần rụng trứng thường là phản ứng sinh lý bình thường. Ngược lại, nếu buồng trứng có dấu hiệu to lên bất thường sau giai đoạn mãn kinh, chị em cần được thăm khám kỹ lưỡng.

Infographic kích thước nang buồng trứng bình thường theo từng giai đoạn chu kỳ
Kích thước nang thay đổi theo từng giai đoạn của chu kỳ kinh nguyệt.

Kích thước nang buồng trứng bình thường là bao nhiêu?

Bên cạnh kích thước tổng thể của tuyến, nhiều chị em cũng đặc biệt quan tâm đến kích thước nang buồng trứng bình thường. Trên siêu âm, nang noãn là những cấu trúc dạng túi nhỏ chứa dịch và noãn bào, trải qua từng bước phát triển qua mỗi chu kỳ:

  • Nang thứ cấp (nang antral): Có đường kính khoảng 2–10 mm. Tổng số các nang này ở giai đoạn đầu chu kỳ được gọi là số nang thứ cấp (AFC), hỗ trợ đánh giá dự trữ buồng trứng.
  • Nang trội: Trong đa số chu kỳ, chỉ một nang được chọn lọc để phát triển vượt trội và thường đạt kích thước khoảng 18–24 mm trước khi rụng trứng.
  • Nang cơ năng: Là loại nang sinh lý hình thành trong quá trình rụng trứng, thường có kích thước dưới 3 cm và phần lớn tự thu nhỏ, biến mất sau 1–3 chu kỳ kinh mà không cần can thiệp điều trị.

Do đó, nếu tờ siêu âm ghi nhận nang 15 mm vào khoảng giữa chu kỳ, đó thường chỉ là một nang đang lớn lên đúng nhịp sinh lý. Một nang chỉ thực sự cần được lưu tâm nhiều hơn khi kích thước lớn vượt trội, tồn tại kéo dài qua nhiều chu kỳ hoặc có cấu trúc hình ảnh bất thường.

Số nang thứ cấp (AFC) cho biết điều gì về khả năng sinh sản?

Trong thăm khám sức khỏe sinh sản và tư vấn hiếm muộn, bác sĩ thường thực hiện đếm số nang thứ cấp (AFC) có kích thước 2–10 mm ở cả hai buồng trứng vào những ngày đầu chu kỳ kinh. Thông số này, khi kết hợp cùng xét nghiệm AMH, giúp bác sĩ ước lượng mức độ dự trữ buồng trứng và khả năng đáp ứng khi dùng thuốc kích thích buồng trứng.

  • AFC thấp: Gợi ý dự trữ buồng trứng có thể đã giảm, khả năng đáp ứng với thuốc kích trứng đôi khi kém hơn.
  • AFC ở mức trung bình: Thường cho thấy phản ứng thuận lợi hơn với phác đồ kích trứng.
  • AFC rất cao: Có thể gặp ở người có buồng trứng đa nang (PCOS) và đi kèm nguy cơ quá kích buồng trứng nếu không kiểm soát liều lượng phù hợp.

Tuy nhiên, AFC chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh tổng thể. Mọi nhận định về khả năng sinh sản hay kế hoạch can thiệp đều cần dựa trên đầy đủ hồ sơ khám, tuổi tác và tiền sử của từng người.

Khi nào kích thước buồng trứng được xem là bất thường?

Một số tình huống lâm sàng khiến kích thước buồng trứng hoặc hình thái cấu trúc trên siêu âm vượt khỏi khuôn khổ sinh lý thông thường:

Buồng trứng đa nang (PCOS)

Ở người mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), buồng trứng thường có dạng đa nang với nhiều nang nhỏ phân bố dọc theo vùng ngoại vi. Theo các cập nhật hướng dẫn quốc tế gần đây, khi sử dụng siêu âm đầu dò âm đạo độ phân giải cao, hình thái đa nang được ghi nhận khi có từ 20 nang (kích thước 2–9 mm) trở lên ở một bên buồng trứng và/hoặc thể tích từ 10 mL trở lên (trong khi tiêu chuẩn Rotterdam trước đây từng áp dụng mốc 12 nang, nên một số phiếu siêu âm cũ hoặc tùy cơ sở vẫn có thể nhắc tới).

Điều quan trọng là buồng trứng đa nang (PCOS) không thể chẩn đoán chỉ dựa vào một tờ siêu âm; bác sĩ còn cần xem xét biểu hiện rối loạn rụng trứng/kinh nguyệt và các dấu hiệu cường androgen. Riêng ở lứa tuổi vị thành niên trong khoảng 8 năm đầu sau khi có kinh lần đầu, hình ảnh nhiều nang khá phổ biến về mặt sinh lý nên chưa vội áp dụng tiêu chuẩn siêu âm này để kết luận bệnh.

So sánh buồng trứng bình thường và buồng trứng đa nang trên siêu âm
Buồng trứng đa nang có nhiều nang nhỏ và/hoặc thể tích tăng lên.

U nang buồng trứng

Khác với nang cơ năng vốn mang tính tạm thời, u nang buồng trứng có thể tồn tại dai dẳng, tăng dần kích thước hoặc xuất hiện thành dày, vách ngăn hay chồi nhú bên trong. Một số dạng thường gặp gồm u nang lạc nội mạc tử cung, u nang bì (u quái) hoặc u nang nước.

Với các nang cơ năng nhỏ, bác sĩ thường hẹn siêu âm kiểm tra lại sau 1–2 chu kỳ. Nếu phát hiện u nang buồng trứng kích thước lớn, kéo dài hoặc có đặc điểm nghi ngờ, bác sĩ sẽ chỉ định thêm xét nghiệm và lựa chọn hướng xử trí phù hợp như theo dõi sát, điều trị nội khoa hoặc phẫu thuật.

Buồng trứng lớn bất thường sau mãn kinh

Vì sau mãn kinh buồng trứng vốn nhỏ lại, việc siêu âm thấy buồng trứng to lên hoặc xuất hiện khối cấu trúc là điều cần được đánh giá kỹ lưỡng. Ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng, chị em vẫn nên đi khám chuyên khoa để làm thêm các xét nghiệm cần thiết.

Những dấu hiệu bất thường ở buồng trứng nên đi khám sớm

Chị em nên chủ động gặp bác sĩ phụ khoa khi nhận thấy các biểu hiện sau:

  • Đau vùng bụng dưới âm ỉ kéo dài hoặc đau nhói dữ dội xuất hiện đột ngột.
  • Rối loạn kinh nguyệt như chu kỳ thưa dài, mất kinh hoặc rong kinh kéo dài.
  • Cảm giác bụng lớn dần, đầy trướng khó chịu hoặc đi tiểu nhiều lần bất thường.
  • Xuất hiện mụn trứng cá nhiều, rậm lông, tăng cân đi kèm khó thụ thai.
  • Đau bụng dữ dội kèm buồn nôn, nôn hoặc sốt — đây có thể là dấu hiệu cảnh báo xoắn hay vỡ nang cần đi cấp cứu ngay.

Làm thế nào để đo kích thước buồng trứng chính xác?

Với phụ nữ đã có quan hệ tình dục, siêu âm đầu dò âm đạo thường mang lại hình ảnh sắc nét và chi tiết nhất để quan sát cả cấu trúc buồng trứng lẫn từng nang noãn. Trường hợp chưa quan hệ, bác sĩ có thể lựa chọn siêu âm qua thành bụng hoặc đường trực tràng tùy từng tình huống cụ thể.

  • Chọn đúng thời điểm: Muốn đánh giá số nang thứ cấp (AFC) chuẩn xác hơn, thời điểm thuận lợi thường là ngày 2–5 của chu kỳ kinh.
  • Ưu tiên cơ sở uy tín: Thăm khám tại cơ sở có bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa và thiết bị siêu âm chất lượng giúp hạn chế sai số đo đạc.
  • Lưu giữ kết quả cũ: Mang theo các phiếu siêu âm trước đó giúp bác sĩ dễ dàng so sánh sự thay đổi qua từng thời điểm.

Giải đáp nhanh các thắc mắc thường gặp

Buồng trứng hai bên lệch kích thước nhau có đáng lo không?

Sự chênh lệch nhẹ giữa hai bên khá thường gặp vì mỗi chu kỳ thường chỉ một bên mang nang trội hoặc hoàng thể. Nếu không kèm triệu chứng bất thường, mức lệch nhỏ thường là bình thường và sẽ được bác sĩ đối chiếu thêm khi khám lâm sàng.

Nang 20 mm có bắt buộc phải điều trị không?

Nang kích thước khoảng 18–24 mm vào thời điểm giữa chu kỳ thường là nang trội chuẩn bị rụng trứng, còn nang cơ năng cũng hay tự tan. Thông thường, bác sĩ sẽ hẹn siêu âm theo dõi thêm thay vì can thiệp vội vàng.

Buồng trứng nhỏ có đồng nghĩa với việc sắp mãn kinh không?

Không hẳn. Việc đánh giá dự trữ và giai đoạn sinh sản cần dựa vào sự kết hợp giữa số nang thứ cấp (AFC), xét nghiệm AMH, nội tiết tố và chu kỳ kinh, chứ không thể kết luận chỉ qua một con số kích thước đơn lẻ.

Lời kết

Nắm được ý nghĩa của kích thước buồng trứng và kích thước nang buồng trứng bình thường sẽ giúp bạn giữ tâm thế vững vàng hơn khi đọc kết quả siêu âm. Mỗi cơ thể có đặc điểm riêng, và mọi con số chỉ thực sự có giá trị khi được bác sĩ đặt đúng vào bối cảnh tuổi tác, chu kỳ kinh cũng như mong muốn sinh sản của bạn. Nếu cần thăm khám hoặc tư vấn chuyên sâu, bạn có thể liên hệ Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, tầng 2 Bệnh viện Bưu Điện, 49 Trần Điền, Phương Liệt, Hà Nội hoặc gọi hotline 1900 1897.

Lời khuyên từ Ts.Bs Vương Vũ Việt Hà – Giám đốc IVF Bưu Điện

Bác sĩ Vương Hà tư vấn cho bệnh nhân về đa nang buồng trứng và vô tinh

  • Đừng chỉ nhìn riêng một thông số trên tờ siêu âm; hãy cùng bác sĩ đánh giá trọn vẹn chu kỳ kinh, AMH và các triệu chứng đi kèm.
  • Thực hiện siêu âm đầu dò âm đạo vào đầu chu kỳ giúp đếm số nang thứ cấp (AFC) chính xác hơn khi bạn đang chuẩn bị có con.
  • Nang cơ năng đa phần có thể tự tan, vì vậy hãy tái khám đúng lịch hẹn thay vì tự lo âu quá mức.
  • Khi có cơn đau bụng dữ dội và đột ngột, cần đến cơ sở y tế thăm khám ngay lập tức.
  • Giữ nhịp sống điều độ, kiểm soát cân nặng hợp lý và khám phụ khoa định kỳ để bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.

Cần tư vấn hỗ trợ sinh sản?

Liên hệ Bác sĩ Vương Hà để được tư vấn và đặt lịch khám.

Đặt lịch khám